Zanim rzepak i słonecznik zdominowały polskie pola, na stołach królował olej rydzowy. Tłoczono go w wiejskich olejarniach, dodawano do postnych potraw i traktowano jak domowe lekarstwo. Potem zniknął na dekady, a dziś wraca — i słusznie, bo pod względem zawartości kwasów omega-3 należy do ścisłej czołówki olejów roślinnych.
Nazwa myli, bo z grzybami nie ma nic wspólnego. Wyjaśnijmy więc, z czego naprawdę powstaje, co daje organizmowi i jak go używać, żeby nie zmarnować jego potencjału.
Czym jest lnicznik siewny (camelina sativa)
Olej rydzowy tłoczy się z nasion lnicznika siewnego, rośliny z rodziny kapustowatych, po łacinie camelina sativa. W dawnej Polsce nazywano ją rydzem albo lnianką, stąd myląca nazwa oleju. Lnicznik jest niewymagający, dojrzewa szybko i dobrze znosi chłodniejszy klimat, dlatego pasował do rolnictwa dawnej wsi.
Olej z jego nasion ma barwę od złocistej po bursztynową i wyrazisty, lekko cebulowo-gorczycowy smak. Ten charakter dzieli ludzi na dwa obozy, ale w kuchni potrafi być atutem, bo dodaje potrawom głębi bez potrzeby sięgania po przyprawy.
Właściwości oleju rydzowego
Najmocniejszą stroną oleju rydzowego jest profil kwasów tłuszczowych. To olej, po który sięga się głównie dla omega-3.
Kwasy omega-3 w wysokim stężeniu
Olej rydzowy zawiera duży udział kwasu alfa-linolenowego z rodziny omega-3, przewyższając pod tym względem większość popularnych olejów. Kwasy tej rodziny wspierają pracę serca i układu nerwowego, a przeciętna dieta dostarcza ich za mało. Łyżka oleju rydzowego dziennie to prosty sposób, żeby tę lukę uzupełnić. Pełen obraz jego działania opisuje osobny tekst o właściwościach oleju rydzowego.
Naturalna witamina E
Poza kwasami tłuszczowymi olej rydzowy dokłada witaminę E, która działa antyoksydacyjnie i chroni komórki przed stresem oksydacyjnym. Ta sama witamina spowalnia jełczenie samego oleju, więc rydzowy przechowuje się nieco lepiej niż inne oleje bogate w omega-3. Mimo to trzymaj go w lodówce i zużywaj w rozsądnym czasie po otwarciu.
Jak stosować olej rydzowy w kuchni
Tak jak inne oleje nierafinowane bogate w omega-3, olej rydzowy nie nadaje się do smażenia. Wysoka temperatura rozkłada jego cenne kwasy i psuje smak. Używaj go na zimno.
Najlepiej wypada w klasycznych, prostych zestawieniach: polany na gotowane ziemniaki z twarogiem, wmieszany w kiszoną kapustę, dodany do sałatki albo do chleba ze skwarkami warzywnymi. Świeżo tłoczony olej rydzowy z lokalnej olejarni ma najintensywniejszy smak, więc na początek dawkuj go ostrożnie i sprawdź, ile ci odpowiada. Warto sięgnąć po świeżo tłoczony olej rydzowy z lokalnej olejarni, bo świeżość decyduje tu o smaku bardziej niż przy jakimkolwiek innym oleju.
Olej rydzowy na włosy i cerę — pielęgnacja od kuchni
Ten sam olej, który stoi w lodówce, sprawdza się w łazience. Kwasy tłuszczowe i witamina E wygładzają i natłuszczają skórę oraz włosy, dlatego olej rydzowy trafia do domowej pielęgnacji suchych końcówek i przesuszonej cery.
Na włosy nakładasz go jako maskę przed myciem: rozprowadzasz niewielką ilość na długościach, zostawiasz na kilkadziesiąt minut i zmywasz szamponem. Na twarz wystarczy kilka kropli wklepanych wieczorem w oczyszczoną skórę. Szczegółowy sposób użycia opisuje poradnik o oleju rydzowym na zniszczone włosy.
Do czego dodawać olej rydzowy — pomysły na co dzień
Jeśli nie wiesz, jak zacząć, poniższe zestawienia sprawdzają się nawet u osób, które próbują oleju rydzowego pierwszy raz:
- gotowane ziemniaki z twarogiem i szczypiorkiem,
- surówka z kiszonej kapusty albo z buraków,
- pieczywo maczane w oleju z solą, zamiast masła,
- pasta jajeczna lub warzywna, którą olej wzbogaca o omega-3,
- koktajl warzywny, gdzie łyżka oleju ułatwia wchłanianie witamin.
Wspólny mianownik jest jeden: żaden z tych pomysłów nie wymaga podgrzewania oleju. To reguła, do której warto się przyzwyczaić.
Jak wybrać dobry olej rydzowy tłoczony na zimno
Szukaj napisu „tłoczony na zimno”, ciemnej butelki i widocznej daty tłoczenia. Dobry olej rydzowy ma wyrazisty aromat i głęboki złoty kolor. Blady, bez zapachu i tani to sygnał, że coś jest nie tak. Świeżość i mała skala produkcji grają tu pierwsze skrzypce, bo olej z omega-3 nie lubi długiego leżakowania. Kupiony w rozsądnej ilości i trzymany w chłodzie odwdzięczy się pełnią smaku i wartości.
Najczęściej zadawane pytania
Z czego tłoczony jest olej rydzowy?
Z nasion lnicznika siewnego (camelina sativa), rośliny z rodziny kapustowatych. Z grzybami nie ma nic wspólnego — mylącą nazwę olej zawdzięcza dawnemu ludowemu określeniu lnicznika.
Do czego stosować olej rydzowy?
Na zimno w kuchni: do gotowanych ziemniaków, kiszonej kapusty, sałatek i past. Sprawdza się też w domowej pielęgnacji suchych włosów i przesuszonej cery. Nie nadaje się do smażenia.
Jak smakuje olej rydzowy?
Ma wyrazisty, lekko cebulowo-gorczycowy smak i bursztynową barwę. Ten charakter dzieli ludzi, ale w prostych daniach dodaje im głębi. Jeśli próbujesz go pierwszy raz, dawkuj ostrożnie.
